İş görüşmesi bitmek üzere. Karşınızdaki kişi notlarını kapatıyor ve son soruyu soruyor: "Sizin sorunuz var mı?" Adayların büyük kısmı aynı cümleyi kuruyor: "Yok, her şey gayet net oldu, teşekkür ederim." Nazik bir cevap, ama pahalı bir cevap. Çünkü bu soru görüşmenin bitişi değil, son kalemi.
Bu soru neden değerlendirmenin parçası?
Görüşmeyi yapan kişi burada üç şeye bakıyor: hazırlık yaptınız mı, işin ne olduğunu anladınız mı ve gerçekten istiyor musunuz. Sorusu olmayan bir aday genellikle bu üçünde de belirsiz kalıyor.
Sorunun yokluğu yorumsuz kalmıyor, kendi yorumunu üretiyor. En yaygın iki okuma şu: aday şirketi hiç araştırmadı ya da bu iş onun için yalnızca bir başvurudan ibaret. İkisi de doğru olmasa bile, bu izlenimi düzeltecek başka bir an kalmıyor.
Bir de karşı taraftan bakın. Görüşmeci o gün belki beşinci adayı görüyor ve hepsi benzer cevaplar verdi. Görüşme sonunda aklında kalan şey çoğu zaman adayın sorduğu iyi bir soru oluyor, çünkü sorular ezberlenemiyor.
İyi bir sorunun yaptığı üç iş
Soru sormanın amacı görüşmeciyi etkilemek değil, ama iyi soru aynı anda üç işi birden görüyor.
- Bilgi getirir. Kabul edip etmeyeceğiniz teklifin ne olduğunu ancak buradan öğreniyorsunuz. İlanda yazmayan şeylerin çoğu bu birkaç dakikada ortaya çıkıyor.
- Hazırlığı kanıtlar. Şirketi ve ilanı okuduğunuz, sorunun kendisinden anlaşılıyor. Bunu ayrıca söylemeniz gerekmiyor.
- Masayı iki yönlü hale getirir. Sadece değerlendirilen taraf olmaktan çıkıp değerlendiren taraf da olduğunuzda konuşmanın dengesi değişiyor.
İş görüşmesinde işverene sorulacak sorular kabaca üç grupta toplanıyor: işin kendisi, ekip ve yönetici, sürecin devamı. Aşağıdaki başlıklarda her gruptan işe yarayanları topladık.
İşin kendisini anlatan sorular
Bu grup en çok işe yarayan gruptur, çünkü ilanların büyük kısmı işin ne olduğunu değil, ne istendiğini yazıyor.
- "Bu pozisyonda ilk üç ayın sonunda ne olursa doğru kişiyi bulduğunuzu düşünürsünüz?" Beklentiyi tek cümlede ortaya çıkarıyor. Cevap net gelmiyorsa rolün tanımı da net değil demektir.
- "Bu rol yeni mi açıldı, yoksa birinden mi devralınıyor?" Yeni açılan rolde işi siz tanımlarsınız, devralınan rolde bir geçmiş devralırsınız. İkisi çok farklı iki iş.
- "Bu işi yapan kişinin haftası tipik olarak neye gidiyor?" İlandaki maddeler ile günlük gerçeğin ne kadar örtüştüğünü gösteriyor.
- "Bu pozisyonun bugün en zorlayıcı tarafı ne?" Dürüst bir cevap alırsanız değerli bilgi, kaçamak bir cevap alırsanız yine bilgi.
- "Başarı burada nasıl ölçülüyor?" Ölçünün ne olduğunu bilmeden başlanan işlerde altı ay sonra beklenti tartışması çıkıyor.
Ekibi ve yöneticiyi anlatan sorular
İşten ayrılma sebeplerinin büyük kısmı işin kendisiyle değil, çevresiyle ilgili çıkıyor. Bu yüzden bu grup en az birincisi kadar önemli.
- "Ekip kaç kişi ve kimlerden oluşuyor?" Kime bağlı çalışacağınızı ve kimlerle iş yapacağınızı netleştiriyor.
- "Kararlar nasıl alınıyor?" Yetkinin nerede durduğunu anlatıyor. Küçük bir sorunun bile üç kişiden onay gerektirdiği yerler var, bunu önceden bilmek iyi olur.
- "Ekibinizi nasıl yönetiyorsunuz, çalışma biçiminizi nasıl tarif edersiniz?" Bu soruyu yalnız işe alan yöneticiye sorun. Alacağınız cevap kadar, cevap verirken düşünme biçimi de bilgi veriyor.
- "Son bir yılda ekipten ayrılan oldu mu?" Doğrudan bir soru ve rahatsız edici bulunmuyor. Alınan cevabın tonu, çoğu zaman içeriğinden daha çok şey anlatıyor.
Süreci netleştiren sorular
Görüşme bittikten sonra başlayan belirsizliğin çoğu, bu iki soru sorulmadığı için oluşuyor.
- "Sürecin bundan sonraki adımları ne ve kabaca ne zaman haber bekleyebilirim?" Beklemenin süresini biliyor olmak, gereksiz endişeyi ve erken yazılan mesajları önlüyor.
- "Benim profilimle ilgili tereddüt ettiğiniz bir nokta var mı?" Sorulması en zor, karşılığı en yüksek soru. Bir itiraz varsa daha odadayken duyup cevaplama şansı veriyor. Çoğu aday bu itirazı hiç öğrenemiyor.
Söylenen tarih geçtiği halde dönüş gelmediyse ne yazılacağını takip maili yazısında anlatmıştık.
İlanın gerçekten açık olduğunu anlatan sorular
Bazı ilanlar aylardır yayında durur ve arkasında gerçek bir açık pozisyon yoktur. İki soru bunu hızlıca gösteriyor: "Bu ilan ne zamandır açık?" ve "Süreçte kaç aday var, ne zaman kapatmayı planlıyorsunuz?" Net tarih verilemiyorsa temkinli olmakta fayda var; işaretlerin tamamını hayalet ilan yazısında topladık.
Sormamanız gereken sorular
- Şirketin ne iş yaptığı. İnternet sitesinin ilk sayfasında yazan bir şeyi sormak, hazırlık yapmadığınızı doğrudan söylüyor.
- İlk görüşmede izin, mesai ve uzaktan çalışma pazarlığı. Bunlar meşru sorular ama sırası teklif aşamasıdır. İlanda belirtilmişse zaten cevaplanmış demektir.
- Maaşı buraya sıkıştırmak. Soru size sorulduğunda konuşulacak bir konu bu. Maaş beklentisi kendi zamanında ve kendi hazırlığıyla ele alınmalı.
- "Sizce işi alacak mıyım?" Karşı tarafı o anda cevaplayamayacağı bir yere sıkıştırıyor ve genellikle bir nezaket cümlesiyle geçiştiriliyor.
- Evet ya da hayırla biten sorular. "Eğitim veriyor musunuz?" yerine "Yeni başlayan biri ilk ayında neyi nasıl öğreniyor?" çok daha fazlasını getiriyor.
- Listeyi sırayla okumak. Hazırladığınız sorulardan biri görüşme sırasında zaten cevaplandıysa tekrar sormayın. Dinlemediğiniz izlenimi bırakıyor.
Kaç soru sormalı ve kime sormalı?
Üç ile beş soru hazırlayın, iki ya da üçünü sorun. Amaç listeyi bitirmek değil; görüşmenin süresi doluyorsa "iki sorum vardı, zamanınız varsa sorayım" demek yeterli.
Mülakat sonunda sorulacak sorular arasından seçim yaparken tek ölçü şu olsun: aldığınız cevap kararınızı değiştirebilecek mi? Değiştirmeyecekse o soru yer kaplıyor.
İyi bir sorunun mutlaka sona saklanması da gerekmiyor. İşin kapsamıyla ilgili bir soruyu konu açıldığında sormak, konuşmayı karşılıklı hale getiriyor ve sondaki listeyi kısaltıyor.
Asıl önemli olan, soruyu kime sorduğunuzu ayırmaktır. Bir mülakat çoğu zaman tek bir görüşmeden ibaret olmuyor ve aynı soruyu her aşamada tekrarlamak, adayların en sık yaptığı hata.
- İnsan kaynakları görüşmesi: süreç, takvim, ekibin yapısı, çalışma düzeni. Teknik derinlik burada aranmıyor.
- İşe alan yönetici: işin içeriği, beklenti, öncelikler, ilk üç ay, kararların nasıl alındığı. En değerli sorular buraya saklanmalı.
- Birlikte çalışacağınız ekip: günlük iş akışı, işbirliği biçimi, işin gerçekten zorlayan tarafı. En dürüst cevaplar genellikle burada geliyor.
- Üst yönetim: şirketin yönü, bu ekibin o yön içindeki yeri. Operasyonel ayrıntı bu görüşmenin konusu değil.
Son olarak
Bu soruların asıl işlevi görüşmeciyi etkilemek değil. Siz de bir karar veriyorsunuz ve o kararı verecek bilgiyi toplayabileceğiniz tek an burası. Alınan cevaplar bazen işi istememeniz gerektiğini gösteriyor; bu da iyi bir sonuç, çünkü öğrenmenin diğer yolu orada altı ay çalışmak.
Şunu da eklemek gerekir: bu soruların cevaplarına görüşmeye girmeden ulaşmanın bir yolu var. O şirkette çalışan biriyle konuşabiliyorsanız ekibin gerçekten nasıl işlediğini, rolün neden açıldığını ve yöneticinin nasıl çalıştığını çoğu zaman tek sohbette öğreniyorsunuz. Aynı kişi başvurunuzu iletebiliyorsa süreç baştan farklı ilerliyor; bunun nasıl işlediğini referans ve torpil yazısında anlatmıştık.