Mülakatta bu soru geldiğinde çoğu aday ya gereğinden fazla konuşuyor ya da savunmaya geçiyor. İkisi de aynı sonucu veriyor: karşı taraf cevabın içeriğinden çok, cevabı verirken takındığınız tavrı hatırlıyor.
Oysa bu soru bir dram sorusu değil, bir risk sorusudur. Ne sorulduğunu bilirseniz cevap kısalıyor.
Bu soru gerçekte neyi ölçüyor
Karşınızdaki kişi geçmişinizi merak ettiği için sormuyor. Üç şeye bakıyor.
Birincisi tekrar riski. Sizi işten uzaklaştıran sebep neyse, burada da olup olmayacağını hesaplıyor. "Terfi alamadım" diyen adayda, terfi imkanının burada da sınırlı olduğunu bilen bir yönetici doğal olarak duraksıyor.
İkincisi sorumluluk alıp almadığınız. Anlattığınız hikayede her şey başkalarının yüzünden olduysa, bu bir sinyaldir. Kimse kusursuz bir geçmiş beklemiyor; kendi payını görebilen insan arıyor.
Üçüncüsü ve en çok göz ardı edileni, eski işvereninizi nasıl anlattığınız. Görüşmeci burada gelecekteki kendisini görüyor. Bugün eski şirketinizi ağır sözlerle anlatıyorsanız, bir yıl sonra kendisinin de aynı cümlelerle anlatılacağını düşünüyor. Bu, adayların en çok kaybettiği yer.
Kısa tutmak neden işe yarıyor
İyi bir cevap yirmi ile otuz saniye arasında biter. Uzun cevap içerik olarak doğru olsa bile savunma gibi okunuyor.
Bunun sebebi basit: insanlar kendilerini haklı hissettikleri konuları kısa anlatır. Uzun ve ayrıntılı açıklama, farkında olmadan "burada aslında tartışmalı bir şey var" mesajı veriyor. Aynı olayı iki cümlede anlatan adayla beş dakikada anlatan aday, aynı gerçeği aktarmalarına rağmen bambaşka izlenim bırakıyor.
Pratik ölçü şu: cevabınızı yüksek sesle söyleyin ve süre tutun. Yarım dakikayı geçiyorsa kısaltacak yer vardır.
Cevabın üç parçası
Kullanışlı bir cevabın hep aynı iskeleti var.
- Yalın sebep. Ne olduğunu süslemeden söyleyin. Bir cümle yeter.
- Suçlama yok. Kişi ya da kurum hedef göstermeyin. Durumu anlatın, faili değil.
- İleriye dönük bağlantı. Cevabı geçmişte bırakmayın; bu pozisyonda ne aradığınıza bağlayın. Konuşmayı siz ileri taşırsınız, karşı taraf kazmayı bırakır.
Duruma göre cevaplar
Kendi isteğinizle ayrıldıysanız. "Üç yıl sonunda rolün öğrettikleri bitmişti. Aynı işi daha büyük veri hacimleriyle yapabileceğim bir yere geçmek istedim; bu ilanı da tam bu yüzden takip ediyorum."
Küçülme nedeniyle çıkarıldıysanız. Bunu saklamaya çalışmayın, son derece yaygın ve kimsenin kusuru sayılmıyor. "Şirket pazarlama biriminin tamamını kapattı, on iki kişiydik. Ayrılık paketi ve iyi bir referansla ayrıldım, eski yöneticimle hala görüşüyoruz."
Performans nedeniyle çıkarıldıysanız. En zoru bu ve tek çıkış yolu dürüstlükten geçiyor, çünkü yalan söylerseniz referans kontrolünde ortaya çıkıyor. Yapılacak şey, olayı sahiplenip ne değiştirdiğinizi göstermek: "Satış hedeflerini iki çeyrek üst üste tutturamadım. Geriye dönüp baktığımda sorunun büyük kısmı önceliklendirmeydi, aynı anda çok fazla hesabı ayakta tutmaya çalışıyordum. Sonraki işimde portföyü daraltıp takip disiplinine geçtim ve fark ettiğim şey buydu." Bu cevap kusuru itiraf ediyor ama aynı zamanda öğrenme kapasitesi gösteriyor.
Şirket kapandıysa ya da ödemeler aksadıysa. Sade söyleyin, ayrıntıya girmeyin. "Şirket faaliyetlerini durdurdu" ya da "Maaş ödemeleri düzensizleşti ve bunun kısa vadede düzelmeyeceği belli oldu" yeterli. Ödeme sorunlarını anlatırken sesin sertleşmemesi önemli.
Hala çalışıyorsanız. Soru bu kez "neden ayrılmak istiyorsunuz" olarak gelir ve cevabın olumluya dayanması gerekir. Mevcut işinizi kötülemek burada özellikle riskli, çünkü henüz oradasınız. "İşimden memnunum, ekiple aram iyi. Ama ürün tarafına geçmek istiyorum ve bulunduğum yerde böyle bir açılım kısa vadede görünmüyor."
Yönetici ya da ortam kötüyse. En tehlikeli senaryo bu, çünkü haklı olsanız bile anlattığınız anda kaybediyorsunuz. Duyguyu çıkarıp yapısal bir dille söyleyin: "Çalışma biçimimiz yöneticimle örtüşmüyordu. Ben net hedef ve düzenli geri bildirimle iyi çalışıyorum, oradaki işleyiş daha farklıydı. İki tarafın da suçu değil, uyum meselesiydi." Bu cümle gerçeği çarpıtmıyor ama şikayet gibi de durmuyor.
Kısa süreli bir işten ayrıldıysanız. Altı ay ve altındaki işlerde soru daha ısrarlı gelir. Kısa tutun ve tekrar etmeyeceğini gösterin: "İşin içeriği görüşmelerde anlatılandan belirgin biçimde farklı çıktı. Erken karar vermenin iki taraf için de daha doğru olduğunu düşündüm. Bu sefer bu yüzden rolün günlük akışını ayrıntılı sormak istiyorum."
Yapılmaması gerekenler
- Eski işvereni kötülemek. Tek cümlelik bir sitem bile not ediliyor. Haklı olmanız durumu değiştirmiyor.
- Yalan söylemek. Çıkarıldığınız halde "kendi isteğimle ayrıldım" demek, referans kontrolünde ya da ilerideki bir sohbette ortaya çıktığında sizi işten değil, güvenilirlikten eder.
- Muğlak bırakmak. "Kişisel sebepler" cevabı merakı bitirmiyor, büyütüyor. Söylemek istemediğiniz bir ayrıntı varsa bile bir yüzey sebep verin.
- Duygusal ayrıntıya girmek. Yaşadığınız haksızlık gerçek olabilir; mülakat onu anlatacağınız yer değil.
Cevabınızı test edin
İki basit kontrol, cevabın hazır olup olmadığını söylüyor.
Birincisi süre. Yüksek sesle söyleyin ve saniyeyi ölçün; yarım dakikayı aşıyorsa fazlalık var demektir.
İkincisi ve daha keskin olanı: cevabınızı bir tanıdığınıza anlatın ve tek soru sorun, "burada suçlanan kim?" Cevap "eski şirketiniz" ya da "eski yöneticiniz" ise cümleyi yeniden kurun. İyi cevapta suçlanan kimse yoktur, yalnızca uyuşmayan iki taraf vardır.
Sonuç
Bu soru, maaş beklentisi sorusu gibi, hazırlıksız yakalandığınızda size değer kaybettiren birkaç sorudan biri. İkisinin ortak yanı, doğru cevabın kısa olması. Maaş tarafını ayrı bir yazıda ele almıştık.
Ayrılış sebebinizin arasında bir de boşluk dönemi varsa, o boşluğun nasıl anlatılacağı ayrı bir konu; kariyer boşluğu yazısı o kısmı tamamlıyor.
Kimsenin özgeçmişi pürüzsüz değil. Fark, pürüzü olmayanlarla olanlar arasında değil; pürüzünü sakince anlatabilenlerle anlatamayanlar arasında.