Şirketinizde açık bir pozisyon var ve aklınıza uygun biri geliyor. Onu önerirseniz hem işe alım süreci hızlanır hem de çoğu şirkette cebinize bir bonus girer. Ama bu iki cümlenin arasında, atlandığında bonusu tamamen yakan birkaç adım var.
Bu yazı o adımları sırasıyla anlatıyor.
1. Önce programın var olup olmadığını öğrenin
Çalışan referans programı yasal bir zorunluluk değil, şirket politikası. Kurumsal şirketlerde, çok uluslu firmalarda ve doldurulması zor teknik pozisyonu olan yerlerde bulunma ihtimali yüksek; küçük işletmelerde çoğu zaman yazılı bir program yerine gayriresmi bir teşekkür kültürü var.
Nereye bakacaksınız:
- İK portalı ya da intranet. Arama kutusuna "referans", "aday öner", "employee referral" yazın. Program varsa neredeyse her zaman burada duruyor.
- Çalışan el kitabı ya da özlük hakları dokümanı. İşe girerken imzaladığınız pakette çoğu zaman bir bölümü vardır.
- İç açık pozisyon duyuruları. Duyurunun altında "önerin, kazanın" tarzı bir not varsa program aktif demektir.
- Doğrudan İK'ya sorun. En kesin yol ve kimseyi rahatsız etmez; İK için program duyurmak zaten iş tanımının parçası.
İK'ya soracaksanız şu dört soru yeter: Program var mı? Hangi pozisyonlar kapsamda? Tutar ne kadar ve neye göre değişiyor? Ödeme hangi koşulda ve ne zaman yapılıyor?
2. Kuralları önermeden önce okuyun
Bonusun yanmasının en yaygın sebebi kötü aday değil, kaçırılan kural. Aşağıdakiler hemen her programda var:
- Kim öneremez: Genellikle İK çalışanları, işe alım yöneticileri ve pozisyonun bağlı olduğu yöneticiler kapsam dışıdır. Üst yönetim de çoğu zaman hariç tutulur.
- Kim önerilemez: Şirkette daha önce çalışmış kişiler, halihazırda çalışanlar, stajyerden geçiş yapanlar ve çoğu zaman birinci derece akrabalar.
- Kayıt önceliği: Aday son 6-12 ay içinde şirkete kendisi başvurmuşsa ya da İK veri tabanında kayıtlıysa öneri geçersiz sayılır. Aynı adayı iki kişi önerdiyse genellikle önce kaydeden kazanır.
- Kanal önceliği: Aday bir işe alım danışmanlığı üzerinden de gelmişse komisyon oraya gider, bonus doğmaz.
Bu yüzden ilk hareket adayla konuşmak değil, kuralı okumak olmalı.
3. Adayla önce konuşun, sonra kaydedin
Birinin özgeçmişini haberi olmadan İK'ya iletmek, ne kadar iyi niyetli olursa olsun yanlış. Aday o sırada mevcut işinde mutlu olabilir, süreç sızabilir ve kişiyi zor durumda bırakabilir.
Konuşurken şu üçünü netleştirin:
- Pozisyon gerçekten ilgisini çekiyor mu?
- Bu şirkete daha önce başvurdu mu? (Kayıt önceliği kuralı burada devreye giriyor.)
- Güncel özgeçmişini paylaşabilir mi?
4. Öneriyi mutlaka kayda geçirin
Tek cümlelik kural: kayıt yoksa referans yoktur.
Arkadaşınıza ilan linkini gönderip "başvur" demek bonus doğurmaz, çünkü sistemde sizinle arasında bir bağ oluşmaz. Doğru sıra şudur: önce siz İK portalındaki formu doldurun ya da İK'ya yazılı olarak iletin, ardından aday başvursun. Kaydın tarihini ve İK'dan gelen teyidi saklayın; aylar sonra ödeme aşamasında sorulan tek şey bu olur.
5. Ödemenin koşullarını baştan bilin
Bonus, aday teklifi imzaladığı gün yatmaz. Yaygın uygulamalar:
- Bekleme süresi: Adayın deneme süresini tamamlaması ya da belirli bir süre (çoğunlukla 3 ya da 6 ay) şirkette kalması beklenir.
- Bölünmüş ödeme: Bir kısmı işe başlangıçta, kalanı bekleme süresi sonunda ödenir.
- Kendi durumunuz: Ödeme tarihinde sizin de şirkette çalışıyor olmanız istenir. Bu, atlanan ve sonradan can sıkan bir maddedir.
- Vergi: Referans bonusu çoğu durumda ücret olarak kabul edilir; yani bordroya girer ve üzerinden gelir vergisi ile SGK kesintisi yapılır. Elinize geçen tutar, duyurulan brüt rakamın altındadır. Net karşılığını bordro biriminden sorabilirsiniz.
6. Aday reddedilirse ne olur?
Hiçbir şey olmaz; öneri hakkınız yanmaz ve çoğu programda tekrar öneri yapabilirsiniz. Yapmanız gereken tek şey, adaya sonucu iletmek. Sizin aracılığınızla girdiği bir süreçte sessiz kalmak, o kişiyle ilişkinize sizin bonusunuzdan çok daha pahalıya mal olur.
7. Şirketinizde program yoksa
Program olmaması, önerinin değersiz olduğu anlamına gelmiyor. İki seçeneğiniz var:
- Yine de önerin. Bonus olmasa bile birlikte çalışmak istediğiniz birini ekibe getirmek, günlük işinizi doğrudan iyileştirir.
- Programı gündeme getirin. İK'ya giderken "bonus istiyorum" yerine işe alım maliyetinden konuşun: bir danışmanlık firmasının komisyonu yanında referans bonusu şirket için çok daha ucuz bir kanaldır. Bu argüman İK ekipleri için tanıdıktır.
Özetle sıra
- Programın var olup olmadığını öğrenin.
- Kuralları önermeden önce okuyun.
- Adayla konuşun, daha önce başvurup başvurmadığını sorun.
- Öneriyi kayda geçirin ve teyidi saklayın.
- Aday başvursun.
- Süreci adaya iletin.
- Bekleme süresi dolunca ödemeyi takip edin.
Programın nasıl işlediğini ve şirketlerin neden ödeme yaptığını daha ayrıntılı görmek isterseniz: Çalışan referans programı nedir, nasıl işler? Tutarların neye göre değiştiğini ise Türkiye'de çalışan referans bonusu yazısında ele aldık.
Aday bulmakta zorlanıyorsanız
Referans vermenin en zor kısmı çoğu zaman kuralları değil, doğru adayı bulmaktır. Sosyal medyada "şirketimde pozisyon açık" diye paylaşım yapmak yüzlerce alakasız mesaj getirir ve elemesi size kalır.
EldenCV tam bu noktada duruyor: açık pozisyonunuzu yayınlıyorsunuz, adaylar sınırlı iletişim kredisiyle yalnızca gerçekten uygun oldukları ilanlara başvuruyor, siz de kabul ya da ret diyorsunuz. İlan yayınlamak ücretsiz. Ücretsiz hesap açıp ilanınızı yayınlayabilirsiniz.